Doç. Dr. Zeynep Üstünyurt: Gelişimsel Pediatri ve Gelişimsel İzlem

0
402

Anne ve babalar, hayatları boyunca çocuklarının iyi ve mutlu olmaları için onların üzerine titrerler ve bunun için ne gerekiyorsa yapmaya hazırdırlar. Her konuda olduğu gibi bebek henüz doğmadan başlayan korumacı yaklaşımda da ancak bilinçli uygulama olumlu sonuç getirebilir. Gelişimsel Pediatri Uzmanı Doç. Dr. Zeynep Üstünyurt, gelişimsel pediatri ve gelişimsel izlem konularında akıllardaki soru işaretlerini gidermek üzere değerli bilgilerini Ankara Life okurları için paylaşıyor.

Zeynep Hanım, öncelikle gelişim nedir?
Gelişim; bir bireyin döllenmeden başlayarak ölümüne kadarki süreçte hayatta kalabilmesi ve toplumda uyumlu şekilde yaşayabilmesi için bilişsel (öğrenme, algılama, problem çözme), duygusal (bağlanma, baş etme, uyum sağlama), hareket (ince ve kaba hareket), dil (anlama ve ifade etme), duygusal, duyusal ve sosyal-iletişim (akranları ve çevresi ile iletişim kurma) alanlarda gerekli becerileri kazanmasıdır.

Gelişim, en son aşamasına ulaşıncaya kadar sürekli ilerleme kaydeden bir değişimdir ve tüm gelişim alanları birbiri ile etkileşim halindedir. Gelişim sürecindeki ilk yılların, çok kritik bir öneme sahip olduğu bilinmektedir. Özellikle 0-3 yaşta beyin gelişiminin diğer dönemlere göre daha hızlı olduğu, çevrenin beyin gelişimi üzerine önemli etkisinin olduğu ve bu dönemde kişinin sağlıklı gelişiminin temellerinin şekillendiği vurgulanmaktadır.

Peki, gelişim alanları nelerdir?
Gelişim alanları 4 başlık altında incelenebilir. Birincisi; Bilişsel Gelişim. Çocuğun gerçeğe uyum sağlama, yaşına uygun şekilde öğrenme ve sorun çözme becerilerini kapsar. Dikkat, algılama, bellek, soyutlama ve genelleme gibi kavramları içerir.

İkincisi; Hareket Gelişimi. İnce hareket ve kaba hareket olarak iki başlıkta incelenir. Kaba hareket becerileri 0-3 yaş aralığında sırasıyla; baş kontrolü, destekli-desteksiz oturma, dönme, tutunup ayağa kalkma, sıralama, yürüme, koşma ve zıplama şeklindedir. İnce hareket becerileri ise aynı yaş aralığında sırasıyla; nesneye uzanma-kavrama- elden ele geçirme, baş ve işaret parmaklarını kullanarak küçük objeleri tutma, kule yapma, kalem tutma ve kalem ile düzgün şekilde çizme şeklindedir.

Üçüncüsü; Dil Gelişimi. Dil; kuralları olan, duyguların ve düşüncelerin paylaşıldığı ve iletişim kurmayı sağlayan bir anlaşma sistemidir. Alıcı dil ve ifade edici dil olarak ikiye ayrılır. Alıcı dil; dili anlayabilme yeteneğidir. İfade edici dil; dili üretme ve kullanabilme yeteneğidir. Konuşma, dilin solunum sistemi, larenks, farenks, ağız ve burun yapılarının ve kaslarının bir arada kullanımı ile ses, hece, sözcük ve cümlelere dönüşmesidir. Erken çocukluk döneminde dil ve konuşma gelişimi hızlı ilerleyen bir süreçtir. Anlamsız seslerle başlayan bu dönem mırıldanma ve hece tekrarları ile devam eder.

12 ay civarında ilk anlamlı sözcük, 18-24 ay civarında iki sözcüklü cümleciklere geçiş ve 3 yaş civarı 3-4 sözcüklü cümlelerle devam eder.

Dördüncüsü; Sosyal-İletişim Becerilerinin Gelişimi. İletişim; bilginin, duygu ve düşüncelerin transferini ifade eder. Bu transfer ses tonu, yüz ifadesi, jest ve mimikler ve vücut dili kullanılarak yapılır. Sürekli gelişen çocuk, doğumdan başlayarak çevresi ile ilişki ve iletişim halinde yaşayan sosyal bir bireydir. İlişki kurma ve iletişim becerilerinin sağlıklı kazanılması çocuğun gelişiminin diğer alanlarının da sağlıklı ilerlemesi için gereklidir.

Gelişimsel izlem hakkında bilgi verir misiniz?
Çocuğun gelişimsel izlemi; onun bilişsel, hareket, dil, duygusal ve sosyal alanlarda gelişimini değerlendirmek; gelişimini en uygun şekilde destekleyecek kaynaklarını belirlemek ve çocuğun gelişiminin tüm alanlarında sağlıklı ilerlemesini sağlamaktır. Gelişimsel izlem ortaya çıkabilecek sorunların erken fark edilmesi ve erken destek verilmesine imkân sağlar.

Gelişimsel izlem; doğumdan sonra belli aralıklarla (1-2. ayda, 4-6. ayda, 9-12. ayda, 18. ayda, 24. ayda ve yılda bir kez) konunun uzmanı bir hekim tarafından ve aile merkezli bir yaklaşımla yapılmalıdır.

İzlemde çocuklar normal gelişim dönemleri açısından değerlendirilmeli, gelişimi etkileyebilecek biyolojik ve psikososyal riskler araştırılmalı ve gelişimlerini destekleyecek doğru yaklaşımlar konusunda aileler bilgilendirilmelidir. Bunun yanı sıra gelişim alanlarının bir ya da birkaçında sorun belirlenen çocukların tedavileri ve erken destek hizmetlerine ulaşımları sağlanmalıdır.

Gelişimsel izlem kimlere yapılmalıdır?
Tüm bebek ve çocukların erken çocukluk döneminde büyüme izlemine paralel olarak gelişimsel izlemi de yapılmalıdır. Bunun dışında gelişimsel sorun açısından risk taşıyan ya da gelişim alanlarında sorun yaşayan bebek ve çocukların da gelişimsel izlemi yapılmalıdır.

Gelişimsel açıdan risk altındaki bebek ve çocuklar kimlerdir?
Normal doğum haftasından önce ya da normal doğum ağırlığının altında doğmuş olan bebek ve çocuklar; çoğul gebelikten doğan bebek ve çocuklar; yenidoğan yoğun bakım ünitesinde yatmış (doğumda oksijensiz kalmış, solunum destek cihazına bağlanmış, yenidoğan enfeksiyonu geçirmiş) olan bebek ve çocuklar; genetik tanıları (Down Sendromu vs.) olan bebek ve çocuklar; gelişim dönemlerine ait sorunları (uyku sorunu, yeme sorunu vs.) olan çocuklar; gelişim alanlarının birinde ya da birkaçında (öğrenmesi, algılaması, dikkati, konuşulanı anlaması, konuşması, ellerini ya da kollarını kullanması vs.) kaygı oluşturan çocuklar; konuşma gecikmesi olan çocuklar; ilişki-iletişim kurma sorunu (otizm vs.) ya da davranış sorunu (öfke nöbetleri, inatçılık vs.) olduğu düşünülen çocuklar; ailesi tarafından gelişiminin daha iyi ve etkin desteklenmesi istenen çocuklar gelişimsel açıdan risk altındadır.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here